GPS/POI: 62.3839,7.0144
GPS/UTM: 87774E, 6942459N
Avreisested:

Stordal gamle kyrkje (Rosekyrkja)

  • BYGGEÅR: 1789
  • FYLKE: Møre og Romsdal
  • KOMMUNE: Stordal
  • BISPEDØMME: Møre
  • FELLESRÅD: Fortidsminneforeningen
  • SITTEPLASSER: 170
  • BYGNINGSGRUPPE: Fortidsminne
  • FASILITETER:

ÅPEN KIRKE

20.06.2017 - 21.08.2017
11-16


KONTAKTINFORMASJON

  • Rosekyrkja / Stordal gamle kyrkje Fortidsminneforeningen
  • Tlf: 975 27 590
  • E-post: sunnmore.lokallag@gmail.com

EKSTERNE LENKER

BESKRIVELSE

Stordal gamle kyrkje ligg i Stordal kommune i Møre og Romsdal og har vore eigd av Fortidsminneforeninga sidan 1908. Kyrkja er no del av det vesle bygdetunet i Stordalen saman med tre andre gamle bygg.

Frå utsida ser ikkje Stordal gamle kyrkje så spesiell ut, bortsett frå at ho er ei fin, gamal og velhalden, åttekanta trekyrkje. Det er fyst når ein kjem inn, at ein ser kor særmerkt ho er. Veggene, søylene, taket, galleriet og preikestolen er heilt overdekte med akantusrankar og drueklasar, sirklar og roser i solgult og himmelblått. Nedst har veggene måla draperi i grått og svart, og innimellom rosene og rankane er der bibelske scener og motiv i naivistisk stil. Dekorasjonane vart utførte i 1799 og den vanlege nemninga er "Rosekyrkja".

Rosekyrkja stod ferdig i 1789. Den gamle stavkyrkja, som kanskje kan ha stått der sidan 1300-talet, var gammal og til nedfals. Presten Ebbe Carsten Tønder teikna den nye kyrkja. Truleg vart kyrkja bygd av bøndene på dugnad og tømmeret henta frå den lokale skogen. Etter gammal skikk vart brukbart materiale brukt om att og deler frå den gamle stavkyrkja er nytta i Rosekyrkja. Etter tradisjonen skal mellom anna himlingen i våpenhuset vere den same som himlingen over koret i stavkyrkja. Dei fire beresøylene i kyrkjeskipet kan også vere frå den gamle stavkyrkja.

Veggane i kyrkja er heilt dekte av måleri – det er etter denne rosemålinga kyrkja har fått namn. Arbeidet er gjort i 1799 av to omreisande kunstnarar, Vebjørn Hammersbøen frå Hallingdal og læreguten Anders Reinholdt. Motiva er Kristus og dei fem kloke og dei fem dårlege brudemøyane (på nordveggen), dei fire evangelistane (over koropninga), dei tolv apostlane (på sørveggen), Samson med løva (på den noko fantasifulle løva kan tilskodaran godt sjå at det ikkje var mange løver i Noreg!) og David og Goliat. Preikestolen har renessansemotiv i fyllingane. Fargane har vore slik sidan 1799.

Altertavla framstiller Jesus på krossen, flankert av Maria, Jesu mor og apostelen Johannes. Nedst står det "Hvo der æder mit legeme og drikker mit blod, han har det evige livet". Bak alteret heng ei lang stang med ein raud typose på enden og med glasperler langs opninga. Den har truleg vore brukt til å samle inn "fattigskjerven", ein gamal form for sosialhjelp. Ulikskapane i stand i det gamle bondesamfunnet viser seg også i kyrkja. Bøndene med dei største gardane sat lengst framme i kyrkja, nærast alteret. Truleg har den enkelte garden laga benkane sine sjølve, for ikkje ein av dei er like. Dei som ikkje hadde matrikulert jord sat bakerst (under galleriet) på dei smale benkane utan ryggstø.

Det var ei manns- og ei kvinneside i kyrkja. Ein kan finne ut kva som var mannsida ved å sjå etter knaggane og krokane på beresøylene der mennene hengte frå seg hattar og hovudplagg for å vise respekt i Guds hus.


Stordal gamle kyrkje (Rosekyrkja) ligg i Stordal sokn i Austre Sunnmøre prosti. Ho er bygd i tre og blei oppførd i 1789. Kyrkja har åttekantplan og 170 sitjeplassar. Kyrkja har listestatus automatisk listeført (1650-1850).
Arkitekt: ukjent.


1700-tallet

Dette var barokkens periode i Norge, også kalt skjønnhetens århundre. 1700-tallet var først preget av pietismen og senere av opplysningstiden. Strømningene fikk på forskjellige måter nedslag i kirkebyggingen.

Pietismen la vekt på den personlige omvendelse som kom gjennom forkynnelsen, mens opplysningstiden var preget av rasjonalismens ideer om folkeopplysning og belæring av ”allmuen”. I begge tilfeller var det viktig at ordet skulle nå fram, og prekestolen fikk en framtredende plass.

På 1700-tallet økte levealderen, og folketallet økte merkbart. I løpet av århundret ble det reist over 300 nye kirker, de aller fleste erstattet eldre stavkirker som var ”brøstfældige” eller for små. Omkring 1725 regner man med at det var omtrent like mange kirker som var bygget før og etter reformasjonen. Kongen gjennomførte i 1720-årene et stort kirkesalg for å finansiere sine kriger, og dette gjorde at mange kirker som var bygget av lokalsamfunnet kom på private hender.

Bergverkindustrien finansierte flere praktfulle barokkirker, som Røros (1740) og Kongsberg kirker (1761). Disse ble enkelte steder normgivende for de mindre, lokale kirkene. Konfirmasjon og kirketvang ble innført, og flest mulig måtte ha plass på gudstjenesten. Interiørene var gjerne overdådige og preget av tidens reformerte idealer, med prekestolen plassert rett over alteret for at flest mulig skulle kunne se og høre prestens budskap. Kirkerommene avspeiler et hierarkisk og rigid samfunn der alle har sin faste plass etter rang, verdighet og økonomisk makt.

Flere av de større bykirkene ble tegnet av utenlandske arkitekter etter fremmede forbilder. Det samme gjaldt også treskjærere og malere. Impulsene ble raskt plukket opp og videretolket av lokale kunstnere. Ikke minst gjaldt dette den populære akantusen som i folkekunsten gikk over i rosemaling.

Av de 130 1700-tallskirkene som fortsatt står, er over halvparten korsformede tømmerkirker.